MAKALELER

Türkiye enerji sektöründe, özellikle güneş enerjisi yatırımlarını hızlandırmak amacıyla “5.1.J” olarak adlandırılan yeni bir bağlantı modeli gündeme gelmiştir.Bu yeni bağlantı modelinin geliştirilmesindeki temel nedenlerden biri, mevcut elektrik şebekesindeki bağlantı kapasitesi kısıtlarıdır. Şu anda işletmeler, trafo kapasitesi yetersizliği gibi nedenlerle güneş enerjisi santrali (GES) kurmak için yaptıkları başvurularda red yanıtı alabilmektedir. Bu durum, özellikle ihracat yapan firmaların karbon ayak izlerini azaltma hedeflerine ulaşmalarını veya elektrik maliyetlerini düşürmek isteyen işletmelerin GES kurmasını engellemektedir. Ayrıca, belirli bir büyüklüğün üzerindeki yeni binalarda zorunlu hale gelen yenilenebilir enerji kullanımı için yaşanan kapasite tahsisi sorunlarına çözüm sunmayı amaçlamaktadır. Sektörde izinsiz kurulumların arttığı görülmekte olup, 5.1.J modeli bu durumun önüne geçerek bir düzene katkı sağlamayı hedeflemektedir.

5.1.J Modelinin Temel Özellikleri ve İşleyişi:

5.1.J modelinin en belirgin ve önemli özelliği, tamamen öz tüketim amaçlı olmasıdır. Bu sistemler:

•Şebekeye enerji vermeyecektir.

•Üretilen enerjinin satışına veya mahsuplaşmasına izin verilmeyecektir. Sadece tüketimi karşılayacaktır. Bu yönüyle eski 5.1.Ç modelinin ilk haline benzemektedir.

•Kurulumlar, mevcut trafo kapasitesi kısıtlamalarından etkilenmeyecektir.

•Sistem, ihtiyaç olduğunda (örneğin gece veya üretim yetersizliğinde) şebekeden enerji çekebilecektir. Tamamen şebekeden bağımsız (off-grid) sistemlerden farklıdır, çünkü şebeke ile bağlantı kurar ve şebekeden enerji alır.

•Üretilen fazla enerjinin kullanılması için depolama sistemleri eklenebilir. Depolama zorunlu değildir, ancak büyük güçler için dengeleme ihtiyaçları nedeniyle depolama kurulumu görüşülmektedir. Depolama, öğlen üretilen fazlanın depolanıp ihtiyaç olduğunda kullanılmasını sağlayarak yatırımcıyı memnun edebilir.

Beklenen Faydaları ve Sektöre Etkisi:

Bu yeni bağlantı modelinin hayata geçmesiyle birçok olumlu etki beklenmektedir:

•Şebekeye ek bir yük getirmeyecektir.

•Uzun süredir büyük projelere verilen izinler nedeniyle duraksayan orta ve küçük ölçekli projelere yönelik yatırımcıların önünü açacaktır.

•Bu projelerle ilgilenen uygulayıcı ve tedarikçi firmalar için iş imkanı yaratılmasını sağlayacaktır.

•İhracat yapan firmaların artan enerji maliyetlerini azaltmalarına ve Sınırda Karbon Düzenlemesi kapsamında karbon ayak izlerini düşürerek rekabet avantajı kazanmalarına destek olacaktır.

•Yeni binalarda yenilenebilir enerji kullanımı zorunluluğu kapsamında yaşanan ruhsat süreçlerindeki sıkıntıları gidererek GES kurulum alışkanlığının kazanılmasına yardımcı olacaktır.

•Mevzuat dışı, kontrolsüz kurulumların önüne geçerek sektörde bir düzen sağlayacaktır.

Mevcut Durum ve Uygulama Süreci:

5.1.J modeli, ilgili kurumlarla (EPDK, Enerji ve Tabii Kaynaklar Bakanlığı, TEDAŞ gibi) görüşülerek  ve görüşleri doğrultusunda geliştirilmektedir. Bakanlığın 2035 yol haritasında yer almaktadır. Modelin şebekeye enerji kaçırmaması için ilgili usul ve esaslarda, elektrik tesisat yönetmeliği gibi düzenlemelere ihtiyaç vardır; örneğin Smart Metering gibi cihazlar kullanılarak enerjinin şebekeye kaçmadığının izlenmesi önemlidir. İlk etapta deneme amaçlı 5 MW veya 10 MW gibi bir sınır getirilmesi düşünülebilir.

Sonuç olarak, 5.1.J modeli, Türkiye’nin güneş enerjisi potansiyelini, özellikle öz tüketim alanında, mevcut şebeke kısıtlarına takılmadan daha etkin kullanmasını sağlayacak önemli bir adımdır. Saf öz tüketim odaklı yapısı ve şebekeye enerji vermeme prensibiyle öne çıkan bu modelin,  hayata geçmesiyle sektörde beklenen canlanmayı yaratması ve farklı paydaşlara fayda sağlaması hedeflenmektedir.